بنیـادهای جغرافیـایی هویت برای کشـورها

یکی از ویژگی­های سیستم­های ژئوپلیتیـکی، عضویت متکثر و متداخل اعضا می­باشد. اعضای هر سیستمی منحصراً در آن سیستم عضو نیستند. به عبارتی وفاداری های خود را تنها در یک سیستم منطقه ای یا جهانی تعریف و یا به آن منحصر نمی­کنند. هر عضو یا کشور در سیستم، می­تواند به طور همزمان و بر پایه مبانی جغرافیایی هویت­ساز خود در چند سیستم منطقه­ای و یا جهانی عضو باشد. در این صورت در هر سیستمی کشور عضو تعهدات و الزامات و فرصت­های خاص خود را خواهد داشت. در این حالت کشورهای عضو برای ایجاد تعادل و تعامل بین تعهدات و فرصت­ها در سیستم­های مختلف و بعضاً متعارض، و سازگاری آنها با ارزش­ها و منافع­ملی خود دچار مشکل می­باشند…

بیشتر بدانید

آيا جزاير سه گانه ايرانی در خليج فارس قابل واگذاری است؟

چون اخيرا بحث واگذاري جزاير سه گانه ايراني به يک جنجال رسانه اي تبديل شده است، لازم دانستم اين نکته را يادآوري کنم که واگذاري جزاير مزبور از سوي دولتمردان ايران به کشور ديگري امکان پذير نيست. بنابراين ملت و شهروندان ايراني، ضمن حفظ هوشياري خود نسبت به نحوه رفتار دولتمردان در رابطه با منافع ملي، نبايد نگران باشند و نبايد به اينگونه جنجالها توجه و اعتنا بکنند. زيرا جزاير سه گانه ( تنب ها و ابوموسي ) و نيز نام خليج فارس، جزو ارزشهاي جغرافيائي درک شده از سوي شهروندان و ملت ايران است که در زمره منافع ملي قرار مي گيرند. ايرانيان نسبت به آنها خودآگاهي و دلبستگي داشته و آنها را متعلق به خود مي دانند. 

مطالعه بیشتر در ادامه مطلب…

بیشتر بدانید

نظریه جدید مفهوم ملت و فلسفه حکومت

ملت يک مجموعه انسانهای بهم وابسته ای است که در چارچوب جغرافیایی کشوری معین و با مرزهای مشخص ساکن و مقیم هستند.

اين مجموعه انسانها بايد داراي يک نوع همنوايي و همدلی باشند. همنوايي و همدلي در شرايطي به وجود مي‎آيد که يک نوع رابطه اجتماعي بين مجموعه انسانهاي ساکن در سرزمين برقرار شود و نوعی گروه اجتماعی شکل بگیرد که بطور همزمان احساس وابستگی مکانی- فضایی با فضای جغرافیایی زیستگاه خود نیز داشته باشد.

بیشتر بدانید

سخنرانی علمی بحثی جدید در پایه گذاری جغرافیای سیاسی در جهان

 در برنامه جدید دکتری رشته جغرافیای سیاسی درسی تحت عنوان «فلسفه و سیر اندیشه در جغرافیای سیاسی» تصویب شده که در برنامه قدیمی مقطع دکتری این رشته وجود نداشت. این مسأله بهانه­ای شد تا بررسی دقیق­تری درباره تاریخ جغرافیای سیاسی انجام دهم. در همین رابطه چند اثر، از جمله کتابی تحت عنوان Fundamentals of Political Geography از دوئیدی و کتاب دیگری که پرفسور مجید حسین در دانشگاه دهلی تحت عنوان «سیر اندیشه در جغرافیا» نوشته است را بررسی نمودم. کتاب غنی و ارزشمندی است. ایشان در کتاب خود بحثی در مورد کانت انجام داده و جغرافیای سیاسی را از قول کانت معرفی کرده است. با این وجود جای سوال بود که امانوئل کانت که در اواسط قرن ۱۸ فیلسوف معروف آلمانی بود و بیشتر افکار و اندیشه های فلسفی وی مطرح است چه ارتباطی به جغرافیا دارد. مباحث مختصری نیز مرحوم دکتر شکویی در کتابش دارد و به کانت اشاره کرده است.

بیشتر بدانید

تبیین فلسفی ساختارسازی حکومت ها مبتنی بر جغرافیای سیاسی (با تاکید بر ایران)

کشور (State) به عنوان موضوع اصلی در جغرافیای سیاسی حداقل از سه مولفه اساسی تشکیل شده است که عبارتند از: سرزمین، ملت، نظام سیاسی یا حکومت. سرزمین در حکم زیستگاه مشترک ملت و قلمرو جغرافیایی برای فرمانروایی حکومت است. ملت مجموعه انسانهای همبسته و مقیم در قلمرو سرزمین و برخوردار از حق ٓاب و گل و تابعیت است که از سؤيی مالک و صاحب اختیار سرزمین و از سؤيی دیگر منشا تشکیل حکومت و تعیین کننده چگونگی ٓان برای حاکمیت بر سرزمین است. حکومت یا نظام سیاسی انعکاس فرٓایند سازمان یابی سیاسی ملت در قلمرو جغرافیایی کشور است که فلسفه ٓان ملت، هم از حیث منشا تشکیل و تاسیس و هم از حیث ماموریت در اداره امور کشور و ملت و نیز حفظ موجودیت ٓان و نیز تامین نیازهای مادی و معنوی ملت می باشد. بنابراین ملت و سرزمین به عنوان واقعیتهای پایدار از موقعیت زیربنأيی، و حکومت از موقعیت روبنأيی برخوردارند.

بیشتر بدانید

چرخه قدرت سیاسی و صورت دولتها در ایران پس از انقلاب اسلامی

تاریخ سیاسی پس از انقلاب اسلامی نشان داده است که چرخه قدرت در ایران در حدود 6 تا 8 سال است. یعنی هر جریان سیاسی که از طریق انتخابات ریاست جمهوری و یا مجلس شورای اسلامی قدرت سیاسی و تسلط بر ارکان قدرت را در ایران به دست گرفته است بعد از شش تا هشت سال بهر دلیلی، نظیر محدودیت قانونی و یا کاهش و سقوط مقبولیت عمومی جای خود را به جریان سیاسی دیگری که عمدتا جزو رقبای قدرت حاکم بوده سپرده است…

بیشتر بدانید

گرایش سیاست خارجی ایران باید چگونه باشد؟

بر اساس طبیعت ژئوپلیتیک ایران طی دو قرن اخیر، که از موقعیت حایل برخوردار بوده و هست (گرفتار شدن بین دو سازه قدرت جهانی)، سیاست خارجی ایران ناگزیر از تعامل موثر و فعال با سازه های قدرت پیرامونی خود می باشد. به این معنی که نمی تواند تنها به یک قدرت مرتبط باشد و باید با تمام سازه های قدرت پیرامونی خود تعامل موثر و فعال داشته باشد، و سیاست خارجی تعاملی بیطرفانه، مثبت، موثر و فعالی را در پیش بگیرد. سیاست فعال به این معنی است که عمل کننده و تاثیر گذار باشد نه منفعل و تاثیر پذیر. در همین راستا ٓاحاد ملت ایران باید ٓاگاهی ژئوپلیتیکی نسبت به موقعیت کشورشان پیدا کنند و سیاستمداران ایرانی پیگیر چنین سیاستی نیز باید افرادی هوشمند و زیرک و برخوردار از دانش و بینش ژئوپلیتیکی باشند.

بیشتر بدانید

اطلاعیه درباره دکتر مجتهدزاده

اطلاعیه درباره دکتر مجتهد زاده

بدینوسیله به اطلاع عموم کسانی که  طی سالیان گذشته در کلاسهای درس، کنفراسها، سخنرانیها، هیات تحریریه های مجلات، گفتگوها، جلسات و غیره شاهد تعریف، تایید و تمجید من از دکتر پیروز مجتهدزاده بوده اند می رسانم که بدلیل رفتارهای ناشایست، هتاکی و افترا زنی، دروغ پردازی مبتنی بر خیالبافی، نامه پراکنی و جنجال رسانه ای برای تخریب شخصیت دیگران ( بدون اینکه ادعاهایش در دادگاهی اثبات شود )  نه تنها ایشان مورد تایید نیست، بلکه از او دوری می گزینم و هیچ ارتباطی نیز با وی ندارم.

او پس از بازنشستگی و بازگشت از انگلیس و با سفارش مرحوم دکتر محمد حسن گنجی به اینجانب و با تلاشهای فوق العاده و حمایتهای من جذب گروه جغرافیای دانشگاه تربیت مدرس شد ولی بعدها از صداقت من و از فرصتهایی که در محیط دانشگاهی (تربیت مدرس) برایش فراهم شد برای تثبیت موقعیت و پیشبرد اغراض خود سو استفاده کرد.

تجربه من از او، درسی است برای دیگران که در دام افرادی چون او نیافتند.

با عرض پوزش از همه اشخاص حقیقی و حقوقی که از رفتارهای ناشایست او آسیب دیده اند.

 
دکتر محمدرضا حافظ نیا
استاد جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس
تهران- ۳۰ شهریور ۱۳۹۲