گزارش سخنرانی علمی: جغرافیای سیاسی به عنوان “علم کشورداری و مدیریت سیاسی فضا”

 

سخنران: دکتر محمدرضا حافظ نیا – استاد جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس

دوشنبه، ۳۱ فروردین ماه ۱۳۹۴  دانشگاه تربیت مدرس، تهران 

برگزارکننده: قطب علمی جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس

 

بحثی که قرار است من در خدمتتان باشم، ناظر بر بعد کاربردی جغرافیای سیاسی است.

به لحاظ معرفت‌شناسی هر رشته‌ علمی و هر شاخۀ تخصصی، دو جنبه دارد. یکی جنبۀ بنیادی آن، که دانش و معرفت جهان‌شناسانه را تولید می‌کند، نظریه‌ها را تولید می‌کند، قواعد و اصول علمی را تولید می‌کند، مدل‌های علمی را تولید می‌کند، معرفت و شناخت ایجاد می‌کند. جنبه دیگر رشته‌های علمی، وجه کاربردی‌شان است. که این دانش تولید شده، این معرفت جهان‌شناسی تولید شده در رشته، به چه دردی می‌خورد؟ کجا می‌تواند مورد استفادۀ زندگی بشر قرار بگیرد؟ چه نیازهایی را برطرف می کند؟ چه مشکلی را حل می کند؟

 

راهبردهای تمرکز زدایی و تراکم زدایی از تهران به عنوان پایتخت ایران

از: دکتر محمدرضا حافظ نیا، استاد و مدیر قطب جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس،

برای ارائه به: همایش تمرکز زدایی و ساماندهی پایتخت

تهران- دانشگاه تربیت مدرس (قطب جغرافیای سیاسی)، ۴ و ۵ اسفند ۱۳۹۳

الگوی نظام حکومتی در ایران تک ساخت و بسیط است، که بر اساس آن قدرت سیاسی در دست شخصیت حقوقی واحدی بنام حکومت مرکزی قرار دارد که در تهران به عنوان پایتخت مستقر بوده و از این مکان بصورت عمودی حاکمیت خود را اعمال می­نماید. علاوه بر این نظام اداری در دستگاههای حکومتی متمرکز بوده و فرآیندهای اداری و بوروکراتیک برای اداره امور اجرایی، فنی، تخصصی، خدماتی و عمومی در سطوح مختلف تقسیمات فضایی کشور، به مرکزیت تهران شکل گرفته و انجام می­پذیرد.

تمرکز قدرت سیاسی و اداری در ایران محصول فرایندهای سیاسی پس از انقلاب مشروطه در طی یک قرن اخیر می باشد که منجر به اقتدار مکان شهری تهران به عنوان پایتخت گردیده است. اقتدار مزبور به تدریج باعث قطبی شدن تهران در فضای ملی کشور و تمرکز و تراکم منابع مالی و اقتصادی، فنی و تخصصی، علمی و آموزشی، اجتماعی و فرهنگی، ارتباطی و صنعتی، نظامی و امنیتی و غیره در آن شد که حاصل آن شکل­گیری حرکت و هجرت جمعیت و شهروندان ایرانی از سرتاسر فضای ملی به سوی تهران و تمرکز و رشد فوق­العاده و سرطانی آن در همه ابعاد گردید و منظومه و سپهر شهری تهران و شهرها و سکونتگاههای اقماری را در جنوب البرز مرکزی و استانهای تهران و البرز همراه با انبوهی از مشکلات، تنگناها و چالشها بوجود آورد.

بیشتر بدانید

ماهیت و مفهوم جغرافیای سیاسی شهر

سخنرانی دکتر محمدرضا حافظ نیا استاد جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس، در افتتاحیه ششمین کنگره انجمن ژئوپلیتیک ایران

مکان: آمفی تئاتر دانشگاه خوارزمی- تهران، خیابان مفتح در تاریخ  27بهمن 1393

تحت عنوان:

ماهیت و مفهوم جغرافیای سیاسی شهر

بسم‌الله الرحمن الرحیم

توضیح مقدماتی و خارج از بحث اصلی:

” فرمودند که وقت من بیست دقیقه است، من سعی می­کنم ان­شاءالله در این چارچوب زمانی در خدمت شما باشم. کلیپ نماش داده شده، ما را به تاریخ برد و به یاد گذشته‌ها افتادیم که چقدر مرارت‌ها کشیده شده تا انجمن ژئوپلیتیک تأسیس شود، تقویت شود و رشد کند و هم­چنین نهادهای وابسته به انجمن. من جا دارد از زحمات همه‌کسانی که این انجمن را تأسیس کردند، هیئت مؤسسین روزهای اول و هیئت‌مدیره‌ها، رؤسا و کلیه کارکنان انجمن که با تلاشهای خودشان انجمن را به این روز رساندند و امروز انجمن ژئوپلیتیک یکی از انجمن­های برتر کشور است. بر اساس تأییدیه‌هایی که وزارت علوم می‌کند، و شما هم احتمالاً در سایت انجمن این­ها را ملاحظه کرده­اید. دوستان، این موفقیت‌ها را بر روی سایت انجمن گذاشته­اند. درجه A برای انجمن واقعاً درجه برتری است در بین انجمن­های علمی کشور.

بیشتر بدانید

نامه سازمان سنجش در رابطه با اصلاح عناوین رشته های کارشناسی علوم جغرافیا

این بخشنامه بدنبال پیگیری رئیس و دبیر کمیته برنامه ریزی علوم جغرافیایی صادر شده و بدینوسیله بخشنامه نادرست قبلی لغو شده است.

اطلاعیه مهم

“نقد علمی درست به پاکسازی و سالم سازی عرصه علم از خرافات، و نیز تکامل علم و معرفت منجر می شود”

 ( م. حافظ نیا )

از آنجائیکه خوشبختانه برخی از اساتید و صاحبنظران ارجمند نسبت به نقد آثار و نظرات علمی اینجانب در قالب سخنرانی و یا مقاله و نوشته اقدام نموده و یا می نمایند، بدینوسیله ضمن تشکر از این اقدام ارزشمند، از آنها تقاضا می کنم ابتدا بررسی دقیق تر انجام داده تا از وارد بودن و یا موضوعیت داشتن نقد اطمینان حاصل نمایند، سپس در صورت امکان نقد خود را از طریق ای میل mhafeznia2006@yahoo.com برای اینجانب نیز ارسال نمایند تا در صورت وارد بودن، برای اصلاح و یا تکمیل اثر مورد استفاده قرار گیرد.
در ضمن سعی خواهم کرد در فرصت مناسب توضیحات لازم در باره چند مورد نقدی که از آن اطلاع یافته ام را تقدیم کنم.

ایندکس فصلنامه ژئوپلیتیک در Scopus

به اطلاع خوانندگان می رساند که فصلنامه علمی پژوهشی ژئوپلیتیک در پایگاه بین المللی استناد علمی Scopus نمایه شده است. متن نامه Scopus را در ادامه مشاهده می کنید.

 

نظریه فرایند جدایی گزینی سرزمینی

برای جلوگیری از جدایی گزینی قومی و سرزمینی اولین و مهم ترین راه، پیشگیری به روشهای سیاسی و اجتماعی است. یعنی نباید گذاشت که احساس شهروندی درجه 2 و جدایی گزینی در سازه انسانی نظیر یک قوم بوجود بیاید . فرایند جدایی گزینی قومی : فرایند جدایی گزینی سرزمینی از سوی سازه های انسانی معترض در کشورها از مراحل زیر تبعیت میکند.

بیشتر بدانید

مدل مفروض تحقق همگرایی منطقه ای (با تاکید بر حوزه خلیج فارس )

پیش شرط ایفای نقش محوری هر کشور دارای قدرت برتر در یک منطقه ژئوپلیتیکی، وجود فضایی آرام، صمیمی و دور از تنش در منطقه است. در غیر اینصورت قدرت برتر منطقه ای نمی تواند نقش محوری خود را ایفا کند. بنابراین سیاست ملی قدرت برتر منطقه ای، متشکل کردن کشورهای عضو یک منطقه ژئوپلیتیکی در قالب یک سیستم و بدور از حضور و نقش مداخله گران بیرونی می باشد.

ایران نیز بعنوان قدرت برتر در منطقه ژئوپلیتیکی خلیج فارس، بدنبال این سیاست بوده و بطور طبیعی از بروز تنش و از ورود نیروهای مداخله گر برون منطقه ای استقبال نمی کند. به عبارت دیگر، رجحان ایران این  است که امنیت، آرامش و همگرایی منطقه در قالب یک سیستم درون منطقه ای بدون حضور بازیگران برون منطقه ای برقرار شود. چراکه منطق ژئوپلیتیک، این سیاست را بر ایران تحمیل می کند.

بیشتر بدانید