تقدیر از دکتر محدرضا حافظ نیا به عنوان استاد سرآمد آموزش عالی کشور

در سومین همایش آموزش عالی که هجدهم اردیبهشت ماه 1397 در دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد؛ سرآمدان آموزش عالی دانشگاه های کشور معرفی شدند.

در این مراسم از 11 نفر از اساتید برجسته کشور به عنوان سرآمدان آموزش عالی تقدیر شد که یکی از آنان دکتر محمد رضا حافظ نیا عضو هیات علمی گروه جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس بود.

تجلیل از دکتر محدرضا حافظ نیا به عنوان استاد سرآمد آموزش دانشگاه تربیت مدرس

در مراسم گرامیداشت روز استاد، از دکتر محمدرضا حافظ نیا، دکتر سعید سمنانیان، دکتر جعفر توفیقی و دکتر ابراهیم راستاد به عنوان اساتید سرآمد آموزشی دانشگاه تربیت مدرس تجلیل بعمل آمد.

 

کتاب اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک (با ویرایش جدید و تجدید نظر)

 

نویسنده: دکتر محمدرضا حافظ‌نیا

(استاد تمام جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک دانشگاه تربیت مدرس)

چاپ انتشارات پاپلی، تابستان 1396

دانش ژئوپلیتیک یکی از شاخه‌های علمی رشته جغرافیای سیاسی است و به آن بخش از معرفت بشری اطلاق می‌گردد که به معلومات ناشی از ارتباط متقابل بین جغرافیا و سیاست در پرتو مؤلفه قدرت مربوط می‌شد. این شاخه علمی از زمان وضع آن طی بیش از یک قرن گذشته (1899 میلادی)، از نظر مفهومی و فلسفی دچار شناوری و گاهی رکود بوده و همانند برخی رشته‌های علمی دیگر هنوز بر سر موضوع و ماهیت آن اتفاق نظر وجود ندارد.

دانش ژئوپلیتیک تا اواسط نیمه دوم قرن بیستم در جهان با رکود و بی‌مهری از درون جامعه جغرافیدان، روبه‌رو بود. ولی اجتناب‌ناپذیری تداوم مطالعات ژئوپلیتیکی، موضوعات آن را در کانون توجه و علاقه رشته‌های روابط‌بین‌الملل، علوم سیاسی، حقوق، اقتصاد و... قرار داد.

تحولات ربع پایانی قرن بیستم در جهان، از قبیل توسعه جنبش‌های صلح‌طلب و سازمان‌های غیرحکومتی، تحول در موازنه قوی بین قدرت‌های آمریکا و شوروی و تن دادن آن‌ها به پیمان‌های تحدید و کنترل تسلیحات استراتژیک،

توسعه وابستگی‌های بین دولتی و بین کشوری، مناسبات اجتناب‌ناپذیر بین‌المللی به‌ویژه در حوزه اقتصاد و تجارت، پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، تحولات منطقه خلیج فارس، فروپاشی نظام دوقطبی، مسایل زیست محیطی کروی، پایان جنگ سرد، توسعه مقاومت‌ها در برابر دولت‌ها و قدرت‌ها در اشکال مقاومت‌های مدنی و شهروندی و مقاومت مسلحانه، توسعه ناامنی و تروریسم بین‌المللی، ظهور نظامی‌گری مدرن و اشغال نظامی سرزمین‌های دیگران، توسعه رقابت‌های قومی و نژادی، گسترش فرآیند جهانی شدن اقتصاد، رسانه‌ها و اطلاعات، فناوری اطلاعات، اینترنت و فضای مجازی، توسعه همکاری‌ها و رقابت‌های فضایی و غیره، عرصه‌های موضوعی دانش ژئوپلیتیک را بار دیگر مطرح کرد و به احیا و بازخیزی آن کمک نمود. ژئوپلیتیک بار دیگر به محیط‌های دانشگاهی، اجتماعی، سیاسی و رسانه‌ای بازگشت.

 توسعه و رشد سازه علمی ژئوپلیتیک مستلزم تعریف اساس فلسفی محکم که موضوعیت و ضرورت آن را توجیه نماید، می‌باشد. از دید نگارنده این کتاب، روابط و ترکیبات عناصر سه‌گانه جغرافیا، سیاست و قدرت و الگوهای رفتاری ناشی از آن می‌تواند مبنای فلسفی پایداری برای دانش ژئوپلیتیک محسوب گردد. این دیدگاه که خاستگاه آن نظام علمی جغرافیا است چارچوب کلی کتاب «اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک» را تشکیل می‌دهد.

کتاب مزبور که از یازده فصل به شرح زیر تشکیل می‌شود، بازنگری شده چاپ قبلی آن بوده و بیش از یکصد صفحه، شامل مباحث جدید تر به آن افزوده شده است.

فصل اول: به تبیین ماهیت، فلسفه و مفهوم ژئوپلیتیک اختصاص دارد.

فصل دوم: تعاریف ژئوپلیتیک را بررسی نموده و نهایتاً به ارائه تعریفی نو از ژئوپلیتیک می‌پردازد.

فصل سوم: سیر تحول اندیشه و گفتمان در ژئوپلیتیک را از قرن 19 تا کنون مورد بررسی قرار می‌دهد.

فصل چهارم: روش‌شناسی علمی و پژوهشی در مسایل ژئوپلیتیکی را بیان می‌کند.

فصل پنجم: به شاخه‌های تخصصی در ژئوپلیتیک می‌پردازد.

فصل ششم: مفاهیم پایه و اساسی در ژئوپلیتیک را تشریح و تبیین می‌نماید.

فصل هفتم: ارزش‌ها و عوامل جغرافیایی به عنوان یکی از عناصر بنیادین در ژئوپلیتیک را به طور مبسوط مورد بررسی قرار می‌دهد.

فصل هشتم: عامل سیاسی و نقش‌آفرینی بازیگران سیاسی را در ژئوپلیتیک، مورد بحث قرار می‌دهد.

فصل نهم: قدرت جمعی و ملی و ابعاد مختلف و روش‌های برآورد آن را تشریح می‌کند.

فصل دهم: به بیان منافع و اهداف جمعی و تمایز آن‌ها از هم می‌پردازد.

فصل یازدهم: رفتارهای ژئوپلیتیکی و کنش بازیگران نسبت به همدیگر را که سطح تلاقی عناصر و اصول اساسی جغرافیا، سیاست و قدرت را تشکیل می‌دهد، تبیین می‌نماید. 

 

 

 

کتاب علل پیدایش و بقای کشور ایران

نویسنده: دکتر محمدرضا حافظ نیا و ابوالفضل کاوندی کاتب

ناشر: انتشارات سمت

سال چاپ: زمستان ۱۳۹۶

کشورها، برجسته‌ترین شکل تقسیم‌بندی واحدهای جغرافیای سیاسی جهان کنونی هستند که ساختار سیاسی/ فضایی جهان را تشکیل داده و حکومت های آنها نیز از مهم‌ترین بازیگران نظام بین‌المللی به شمار می‌روند. کشورها بر پایه یک یا چند عامل در نقشه سیاسی جهان پدیدار شده، سپس همانها بقا یا ماندگاری کشورها را تضمین می کنند. این فرایند از موضوعات اساسی مورد مطالعه در رشته جغرافیای سیاسی است که از آن به نام علت وجودی و بقا یاد می‌شود. عوامل پیدایش و بقای کشورها هستی آنها را مورد تاکید قرار داده و بر یکپارچگی ملی و ساخت هویتی مستقل تأثیرگذارند که تبدیل به شالوده‌ هویت ملی کشورها می‌شوند. کشور ایران به عنوان یک ساخت سیاسی/ فضایی کهن، واجد علت وجودی پایدار و مستحکم بوده که توانسته است هستی و وجود آنرا علی رغم سرگذشت پرتلاطم تاریخی، در نقشه سیاسی جهان تضمین و ماندگار نماید. کتاب مزبور از منظر جغرافیای سیاسی عوامل زیربنایی و روبنایی تاثیر گذار بر پیدایش و بقای کشور ایران را مورد بررسی و تبیین قرار داده است.

کتاب در سه فصل و 267 صفحه چاپ شده و قیمت آن از سوی ناشر مبلغ 140.000 ریال اعلام شده است.

معرفی کتاب آرا و نظریه های علمی دکتر محمدرضا حافظ نیا

خداوند بزرگ را شکر گذارم که به من توفیق داد تا همراه با پویش علمی دانشمندان رشته های مختلف و جریان خروشان و فزاینده تولید معرفت و دانش بشری، گام کوچکی در مسیر تولید علم و معرفت در حوزه تخصصی خویش یعنی جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک بردارم.

آنچه پیش روی علاقمندان و خوانندگان این مجموعه قرار دارد حاصل یک ربع قرن پویش و تلاش علمی اینجانب است که با رویکرد عقلگرایانه و اندیشه محور تولید شده است. به عبارتی محصول ذهن مکاشفه ای است که توانسته از طریق بررسی و تفکر پیرامون تجارب محدود و پراکنده پدیده ها، به آنها نظم و سامان داده و طرح کلی واقعیت آن را در جهان کشف، و در قالب گزاره های نظری و یا نظریه علمی بیان نماید.

از همکار عزیز و تلاشگرم جناب آقای دکتر سید عباس احمدی تشکر می کنم که دست به این ابتکار عمل زده و نسبت به بررسی و تدوین این مجموعه به شکلی خوب و قابل بهره برداری برای علاقمندان اقدام نموده است.

تولید چنین اثری پس از لطف و توفیق خداوند متعال، علاوه بر تلاشهای اینجانب محصول خدمات و همکاریهای کسانی است که مرا همیشه مرهون خود نموده اند. بنابراین قبل از همه مرهون والدینم مرحوم رجب حافظ نیا و مرحومه خدیجه خراشادی زاده هستم که وجود، قابلیتها و رشد خودم را از آنها دارم. متاسفانه آنها نتوانستند زندگی مشترکشان را به پایان ببرند. تقدیر این بود که پدرم در جوانی دار فانی را وداع کند و مادرم با توکل بر خداوند و با عزمی راسخ و با تحمل رنج و مشقت فراوان فرزندان یتیم خود را پرستاری نماید و بنا به وصیت شوهرش آنها را از روستا روانه تحصیل در شهر کند و سختی راه را بجان بخرد. خداوند آنها را قرین رحمت خود بنماید.

ادامه مطلب: معرفی کتاب آرا و نظریه های علمی دکتر محمدرضا حافظ نیا